حنا دختري در مزرعه، مدرسه موشها، لوك خوششانس، كارآگاه گجت، خانواده دكتر ارنست، آنشرلي، رامكال، دوقلوهاي افسانهاي، خونه مادربزرگه، باز هم مدرسهام دير شد و غيره تنها بخشي از عناويني است كه ما را با حال و هواي كودكي همراه ميكند.
برخي كودكان آن روز يا بهتر بگوييم كودكان ديروز، همان نسل جوان امروز هستند كه در برزخ ميانسالي و كودكي گرفتار آمدهاند. آنها را نه ميتوان متعلق به گذشته دانست و نه چندان به آينده پيوند داد.
جوان امروز با خاطرات خوش كودكياش، با يادآوري روزهايي كه از مدرسه بازميگشت، با عجله مشقهايش را مينوشت و يك راست ميرفت سراغ تلويزيون و روزها را سپري ميكند؛ روزهايي كه رنگ پلنگ صورتي را ميدانست، اما از قابي سياه و سفيد به تماشايش ادامه ميداد.
حالا ديگر كودك ديروز بزرگ شده است و تربيت كودك امروز را به عهده دارد. اما در اين ميان، وقتي دلش براي كودكانگياش تنگ ميشود، گريزي ميزند به سالهايي نه چندان دور. سالهاي دهه 60 و 70 كه يادآوري آنها ميتواند آهي بر زبانش و قطره اشكي برگونهاش جاري كند.
او گاهي كه ميان روزمرگي فرصتي برايش پيش آيد از ابزارهايي نوين بهره ميگيرد و در خلوت خود، دلنوشتههايش را به اشتراك ميگذارد. كودك ديروز در جستجوي همنوايي همنسلانش براي بازانديشي در مفاهيم بچگي، مطالبي با حال و هواي ديروز را در فضاي امروز توزيع ميكند تا هويت در حال فراموشياش را احيا كند.
بازآفريني موقعيتهاي گذشته در فضاي اكنون بخشي از هويت نسل جوان امروز است كه بسياري از نوستالژيها را تجربه ميكند. زماني قريب به دو دهه كه اگرچه از نظر زمان، طول چنداني ندارد اما به دليل ماهيت عصر ارتباطات و جهان زيست، پيوسته در حال دگرگوني داراي حجمي از شگفتيها و فراخي بسيار است.
فضاي مجازي و اينترنت در اين ميان كمك بزرگي به بازآفريني اين موقعيتها كرده و محملي براي توزيع و به اشتراكگذاري انديشههاي اقشار گوناگون با اهداف شخصي و عمومي فراهم آورده است. كافي است كليد واژهاي را در موتورهاي جستجوگر تايپ كنيم تا با حجم بيبديلي از اطلاعات و مضامين پيراموني آن مواجه شويم. همانطور كه وقتي از نوستالژي و برنامههاي كودك قديمي جويا ميشويم، بسياري از وبسايتها، وبلاگها و لينك مرتبط با موضوع مورد نظر پيش رويمان رديف ميشود. از برخي لينكها ديدن ميكنيم تا به يك ارزيابي كلي از ماهيت و كاركرد ساختاري هريك دست يابيم.
به طور كلي محتواي سايتهاي مرتبط با برنامههاي كودك را ميتوان در دستههاي زير طبقهبندي كرد:
1. برخي از آنها به معرفي كارتون، انيميشنها و برنامههاي كودك قديمي و بيشتر متعلق به دهه 60 و 70 بسنده كرده و با ارائه توضيحي مختصر در خصوص كشور سازنده، عوامل اصلي توليد و خط روايي قصه و بعضا تحليل بطن اجتماعي برخاسته از آن اشارهاي دارد. كاربران اين وبسايتها فارغ از هر نوع نگاه نوستالژيك سعي دارند سيري در برنامههاي كودك گذشته داشته و به نوعي كاركرد يادآوريكننده خود را ايفا كنند. تصاوير در اين سايتها كمتر به چشم ميخورد يا در صورت وجود، تنها به تعدادي است كه تداعيكننده باشد.
2. دسته دوم سايتها را ميتوان در نگاهي نوستالژيك به برنامههاي كودك قديمي و كارتونهاي خاطرهانگيز متصور بود. اين دسته، ماهيتي تصويريتر دارد و كمتر به متن متكي است. در اينگونه، بيشتر حجم بالايي از تصاوير برنامههاي مورد نظر با ذكر نام و سال پخش، موسيقي و آهنگ آن به اشتراك گذاشته ميشود. همچنين امكاني براي دانلود قسمتهايي از كارتون مورد نظر در اين وبسايتها در نظر گرفته شده است. كاربران اين سايت به نحوي ماجراجويانه و با كند و كاوي بيشتر نسبت به دسته نخست و در فضايي گفتوگو محور به برقراري ارتباط با يكديگر و با گرداننده حقيقي يا حقوقي سايت پرداخته و نيازهاي اطلاعاتي خود را به اين شكل تغذيه ميكنند. براي مثال سوالاتي را درباره نام و كاراكترهاي برنامه و كارتون دلخواه خود مطرح يا نظرات خود را درباره آن ابراز ميكنند. در واقع اين افراد همان راوياني هستند كه در زمان پخش برنامهها رابطهاي نزديك با كاراكتر برنامه برقرار كرده بودند و شايد به دليل داشتن خصايص مشترك يا فضاي اجتماعي و خانوادگي مشابه به همذاتپنداري با او پرداختهاند.
3. سري سوم سايتها را ميتوان فضاهايي شخصيتر و تكنگارنده در نظر گرفت. گرداننده اين بخشها بيشتر اشخاصي هستند كه از اتخاذ نگاهي تحليلي و كارشناسانه به برنامه اجتناب ميكنند. اما از سويي ديگر تلاش دارند فضايي نوستالژيك را براي مخاطبان خود ترسيم كنند. كمتر به فكر جذب مخاطبان حداكثري هستند و بيشتر انديشههاي خود را بازتوليد ميكنند. اگرچه اطلاعات اين وبلاگها نميتواند براي كاربست تحقيقاتي و پژوهشي مورد استناد قرار گيرد، اما ميتوان از محتويات آنها براي انگيزش احساسي ـ عاطفي هواداران سايت بهره جست و نگاهي روانكاوانه به مضامين داشت.
4. بخش ديگري از سايتها ارتباط مستقيمي با برنامهها و كارتونهاي كودك قديمي ندارد، بلكه اين وبسايتها بيشتر به انتشار مطالب و تصاويري در ارتباط با برنامهها ميپردازد كه خود بازتابدهنده برنامههاي قديميتر است. به عنوان مثال ميتوان به سايتها و وبلاگهايي كه به نقد و تحليل برنامه «بچههاي ديروز» كه بخشهايي از برنامههاي كودك قديمي را از شبكه تهران پخش ميكرد، اشاره كرد.
5. دسته پنجم وب سايتها و وبلاگها در فضاي مجازي رويكردي وسيعتر به مقوله كودكي دارد و تنها به برنامههاي رسانهاي توجه نميكند. اين سايتها كه ميتوان به آنها از دريچه مطالعات فرهنگي نگريست، تاكيد بيشتري بر مقايسه مفهوم كودكي ديروز و امروز دارد و گذشته از مرور برنامههاي كودك و كارتونهاي قديمي و قياس آنها با اين دست برنامهها در زمان حال، بازيهاي قديمي و در حال فراموشي را معرفي كرده و شعرها و نثرهايي در ارتباط با كودكي و مختصات آن عرضه ميكند.
6. در پايان نيز ميتوان از شبكههاي اجتماعي ياد كرد كه بخش قابل توجهي از جوانان در تعامل با آنها در واقع بيزماني و بيمكاني را سپري ميكنند و در ميان صفحات گوناگون اين شبكهها ميتوان يادداشتها، نقدها، مطالب، تصاوير و پكيجهاي محتوايي مرتبط با برنامههاي كودك را جستجو كرد.
منبع : جام جم
